Zandvoorts reddingboot bergt een luchtballon.
Het was een stralende zon-overgoten dag: Koninginnedag
1951. Een matige, oostelijke wind bracht koud weer, doch het was rustig onder
een strak blauwe hemel en niets wees erop, dat het einde van die dag voor Zandvoort
angstige spanning zou brengen. Allerwegen werd feest gevierd op deze dertigste
april. In Bloemendaal werd op een hockeyveld de Henri Dunant, de grijskleurige
luchtballon onder leiding van mevrouw Boesman van het benodigde gas voorzien
om straks het luchtruim te kiezen, waartoe de Oranjevereniging aldaar haar had
uitgenodigd.
Godfried Bomans zoals zovelen hem nog herinneren
Godfried Bomans als passagier
Als passagier zou de bekende auteur Godfried Bomans met haar de vaart
in de gondel meemaken. Het leek ideaal weer voor ballonvaart. Omstreeks half
vijf werden de laatste beletselen weggenomen en koos de ballon, onder luide
toejuichingen van het publiek het luchtruim. Het lag in de bedoeling van de
ballonvaarster, ergens in de duinen te landen. Maar, eenmaal in hogere
regionen aangeland, bleken de weergoden andere plannen te hebben met de ballonvaarders.
Er bleek in de hogere luchtlagen een sterke oostelijke stroming te staan, die
de ballon met een flinke vaart in de richting van de zee dreef, ondanks alle
tegenmaatregelen die de ervaren ballonvaarster nam.
Redboot-bemanning wordt gealarmeerd
Omstreeks vijf uur verscheen de luchtballon boven Zandvoort. We zagen
haar statig naderen, een majestueus schouwspel. Het hoofd van de kustwacht,
de heer P. van der Mije zag het gevaar en spoedde zich met zoon Kors naar het
botenhuis van de maatschappij in de Zeestraat, nadat de bemanning was gealarmeerd.
De ballon dreef over het dorpscentrum en verdween uit het oog achter de Zuidboulevard,
steeds meer hoogte verliezend. Er was geen twijfel aan: de Henri Dunant zou
in zee storten.
De Zandvoortse redboot C.A.A. Dudok de Wit voer vrijwel
onmiddellijk uit.
Ballon kwam in zee terecht
De bemanning van de Dudok was in een minimum van tijd ter plaatse.
Ongeveer een kilometer ten zuiden van het dorpscentrum kwam de ballon in zee
neer. Op hetzelfde ogenblik was ook onze Dudok reeds uitgevaren om hulp te bieden.
Persoonlijk maakte ik deze tocht mee, die mij altijd is bijgebleven. De zee
was door de oostenwind vlak als een spiegel, doch het water was koud, ijskoud!
Toen de Henri Dunant het water raakte, sprongen de beide opvarenden uit de gondel
en werden door mensen, die zich langs het strand hadden verzameld, uit het water
gehaald.
Eén van de weinige
foto's van de redding van Godfried Bomans
Bomans was bewusteloos geraakt
Door en door verkleumd was de heer Bomans door de zeer lage temperatuur van
het zeewater bewusteloos geraakt, doch kon spoedig weer worden bijgebracht.
Mevrouw Boesmans kwam er met een nat pak af. Intussen waren wij de Henri Dunant
genaderd. Als een voor-historisch monster dobberde de ballon op het water. Niet
alle gas was er nog uit weggevloeid. Het gevaarte woei nu eens over onze Dudok
heen dan weer sloeg het over naar de andere kant en gaf dan de indruk van een
gigantische "rug van een reuzen-olifant”. Met een mes werd het omhulsel van
de ballon opengesneden, opdat het nog aanwezige gas kon ontsnappen en spoedig
lag de Henri Dunant als een platte pannekoek te drijven op het zee-oppervlak.
Betonnen palen van de Atlantic-wall
Door al dit manoeuvreren was intussen onze Dudok vastgelopen op de betonnen
palen van de „Atlantic-wall" die hier nog niet was opgeruimd. Er dreigde groot
gevaar, dat de Dudok op deze palen lek zou stoten. Ik kans niet zeggen dat ik
me op dat moment erg lekker gevoelde en dat werd nog erger, toen op een gegeven
ogenblik de motor afsloeg en bleek, dat een touw van de gondel in de schroef
was geraakt. We botsten en hobbelden ieder ogeblik tegen die slappe, weke massa,
die eens de statige Henri Dunant was geweest, maar schipper Floor bleef de kalmte
zelf. Hij zag maar één oplossing: de bemanning moest overboord om te proberen,
het touw uit de schroef te krijgen. Hij had het nog niet gezegd, of ze waren
al weg.
Touw van de ballon in de schroef
Tot aan hun hals stonden ze in het ijskoude water. Hoe ze het uithielden weet
ik niet. Bijna een half uur lang ploeterden ze, steeds opnieuw gehinderd door
de nu lege en slappe ballon. Enkelen duwden de boot bij de palen weg, anderen
doken steeds opnieuw onder water om het touw uit de schroef te halen. Eindelijk
gelukte het. Maar ik kan U verzekeren,dat het een héél angstig en spannend half
uurtje was.
Ballon op sleeptouw genomen
Tot op hun gebeente verkleumd en doornat klauterdan ze in de reddingboot terug.
De inmiddels losgesneden gondel werd aan boord genomen en met de ballon op sleeptouw
werd de terugreis aanvaard. Later betuigden mevrouw Boesman haar dank aan de
heer P. van der Mije voor de kranige wijze, waarop de bemanning zich van haar
taak had gekweten en de heer Godfried Bomans zond hem een van een aantekening
voorziene uitgave van
hem, waarin hij dank bracht voor het prachtige optreden na een hachelijk avontuur.
De ballon bleek slechts betrekkelijk weinig schade te hebben opgelopen en enkele
maanden na dit zo slecht en toch nog goed afgelopen reisje hing ze al weer in
de lucht.
Precies 16 jaar later verscheen er vanwege een jubileum een artikel
over de ballon-crash:
BALLON IN ZEE VERONGELUKT
De Zandvoortse redders paraat onder aanvoering van Jb. Kraaijenoord.
Omstreeks half zes Maandagmiddag bemerkten velen dat ten noorden
van Zandvoort een flinke ballon boven de Zeeweg dreef, die langzaam het dorp
naderde. De ballon daalde op een moment en men zag dat een aantal strooibiljetten
werden uitgeworpen door de twee inzittenden. De ballon steeg even later weer,
maar dreef meer zeewaarts, hetgeen enigszins vreemd aandeed omdat de wind uit
het noordoosten kwam. Plotseling echter zag men naast de ballon rook opstijgen,
maar meteen daalde de ballon en kwam boven zee terecht.
Ballon huppelde op de golven
Het mandje waarin de twee personenstonden raakte het water, de ballon huppelde
nog even op de golven, waarna men de mand zag omslaan en met de inzittenden
in de golven verdwijnen, terwijl het omhulsel boven water bleef drijven. De
schrik sloeg allen om het hart en van alle kanten trok men naar het strand op
weg naar de ballon die ruim. twee kilometer ten zuiden van Zandvoort en ongeveer
200 meter uit de kust was terechtgekomen.
Duizenden toeschouwers op het strand
Een gelukkige omstandigheid was dat zich juist verscheidene leden van de Zandvoortse
Reddingsbrigade op het strand bevonden en toen ook de bekende redder Jb Kraaijenoord
op de plek des onheils arriveerde trok men onder zijn leiding het ijskoude water
in, touwen en planken met zich meevoerende. De twee inzittenden hadden zich
uit de mand weten los te maken en konden zich drijvende houden, maar het was
onmogelijk om het strand te bereiken, daar er een sterke stroming stond. De
vijftien redders bereikten eerst de man en ruim 30 meter verder de vrouw en
brachten hen behouden aan de kant, waar zich ondertussen duizenden mensen hadden
opgesteld.
Dr.C.A.H. Gerke verleende eerste hulp
Onmiddellijk werden de drenkelingen, die het evenals hun redders bitter
koud hadden, naar twee consumptietenten vervoerd, waar Dr C. A. H.Gerke de eerste
hulp verleende. Na verloop van enige tijd werden de man en de vrouw per ziekenauto
resp. naar zijn woning te Haarlem en een hotel te Bloemendaal overgebracht.
De vrouw was mevrouw Boesman, de bekende ballonvaarster en de man Godfried Bomans,
letterkundige en verslaggever van de Volkskrant.
Nini Boesman in haar
luchtvaart-outfit
N.C.R.V.-aktie "Haak in"
Zij waren in Bloemendaal om ongeveer half vijf opgestegen ter gelegenheid van
de „Haak in"-actie van de N.C.R.V. en het Koninginnefeest. De heer Boesman volgde
per auto de verrichtingen van zijn echtgenote en was van het ongeval getuige.
Op het onheilsbericht werd direct de Zandvoortse reddingboot „C. A. A. Dudok
de Wit" gealarmeerd, die reeds een half uur na het ongeval te water ging om
te trachten de ballon en de mand te redden. Ook de loodsboot van IJmuiden vervoegde
zich nog in de buurt. maar vertrok weer toen bemerkt werd dat de reddingboot
zich reeds met de opberging belastte.
Touw in de scheepsschroef
Het gelukte de ballon en de mand binnen boord te hijsen, nadat men het gas eruit
had laten lopen, tot op een gegeven ogenblik enkele van de vele touwen in de
schroef van de reddïngboot terecht kwamen en de boot op betonnen palen stuitte.
Enkele leden van de bemanning ontkleedden zich en begaven zich te water, maar het
duurde nog geruime tijd voordat de schroef weer vrij was. De bemanning heeft
toen het overschot van de ballon maar op strand gedeponeerd om zich daarna huiswaarts
te begeven. Bij onderzoek is echter gebleken dat aan de linkeronderkant de boot
vrij ernstige schade heeft opgelopen door het stoten op betonnen palen.
Redder Kraaijenoord verloor kunstgebit op zee
Het avontuur van deze twee ballonvaarders is nog goed afgelopen, maar het bezorgde
ruim twintig mensen een nat pak en veel ongemak. De heer Kraaijenoord verloor
o.m. tijdens de reddingspoging zijn gebit in zee. Het was zijn 33e redding!
Van bevoegde zijde vernamen we nog, dat de ballonvaarders voor de opstijging
nog ernstig gewaarschuwd zijn voor de noordoostenwind. Wethouder Geluk van Bloemendaal
kon als derde persoon niet mee, omdat de ballon door overbelasting niet wilde
opstijgen. Het geluk was dus wel aan zijn kant!
Een woord van lof tenslotte aan de wakkere redders, onder
wie vele leden van onze Zandvoortse Reddingsbrigade. Het was keurig teamwork!
Over deze tocht en zijn onfortuinlijke afloop heeft
Bomans destijds een
artikel geschreven voor het Haarlems Dagblad, een opstel,
dat in geen
van zijn bundels is opgenomen, en waarvan wij enige
gedeelten citeren:
,,De parallel van de boulevard verschoof zich plotseling tot een
diagonaal, die onze mand dwars doorsneed; we zagen de heftig toeterende file
van auto's onder ons voorbij glijden en dreven onherroepelijk de zee in. Het
siert mevrouw Boesman dat zij op dat ogenblik een landing op het strand niet
riskeerde. Het was er, met deze Koninginnedag voller dan anders zo vroeg in
het jaar het geval is. Ik trok m'n jasje en schoenen uit en stelde mevrouw Boesman
voor hetzelfde te doen. Ze ging echter hier niet toe over. Wij kwamen vrij zacht
in zee terecht, maar toen het water in de mand steeg werd ons door de koude
de adem schier afgesneden.
Scheurband moest stuk worden getrokken
De commandante vroeg mij nu omhoog te klimmen en de scheurband stuk te trekken,
hetgeen gebeurde. Terwijl het omhulsel suizend neerzeeg sprongen wij in het
water. Ik ben een geoefend zwemmer, maar ik heb de invloed van het in dit jaargetijde
nog zo koude water schromelijk onderschat (de temperatuur was slechts 5 graden
Celsius).
Mevr.Boesman zat nog vast
Tot onze schrik bleek dat mevrouw Boesman nog met een band aan de snel
zinkende mand vastzat, maar het mocht mij gelukken haar tijdig te bevrijden.
Ik denk dat wij ons toen ongeveer honderd meter van het strand bevonden. Ik
wil over de tocht naar het strand niet lang uitwijden. In zulke ogenblikken
duurt elke minuut een eeuwigheid. In het allereerste begin zwommen wij samen;
ik ondersteunde Nini die haar ballonpak en zelfs haar schoenen had aangehouden;
later bleek dat zij daardoor minder van de kou van het water te lijden had.
Hierdoor kon ik haar loslaten, wat ze mij had verzocht. Ook al had ze mij dat
niet gevraagd, vrees ik toch dat ik het helpen maar zeer kort had kunnen volhouden.
Want reeds na enkele minuten voelde ik mij verstijven van de kou.
Verlamd door de kou
Het is een merkwaardige belevenis: het leven trekt uit armen en benen weg, de
adem stokt, men voelt zich langzaam verlammen. Vóór zich ziet men evenwel de
wereld op z'n mooist, alles lijkt met een blinkend licht overgoten, maar gaandeweg
groeit de angst dit paradijs nooit te bereiken. Vreemd is het dat bij het allengs
trager worden van elke beweging, terwijl ook af en toe het hoofd onderduikt
en steeds meer water naar binnen stroomt, de gedachten helder blijven.
Reddingspogingen waren begonnen
Ik weet niet wat Nini Boesman die vlak voor mij worstelde (en al die
tijd geen klacht geuit heeft) dat kwartier aan gedachten had, want ik heb haar
sindsdien nog niet gesproken. Bij mij was de hoofdervaring: dit is nu sterven,
en, ondanks alles, een zekere drang dit bewust door te maken. Dit zal u misschien
ongeloofwaardig voorkomen, omdat gevoelens van angst en vertwijfeling veel meer
voor de hand liggen. De aanwezigheid daarvan wil ik geenszins ontkennen, integendeel
zij waren in ruime mate mijn deel. Maar tegelijkertijd, en daar doorheen het
besef, dit is het dus, doorleef het bewust. Er waren nog wel andere gedachten
en gewaarwordingen, doch slechts deze acht ik, als meest onpersoonlijke, voor
mededeling vatbaar. Ik kon niet zien dat op de kust reeds reddingspogingen waren
begonnen. Toen ik op het punt stond het op te geven, want ik kón niet meer,
zag ik plotseling dat zes mannen in zee een levende keten vormden en ons
elk een balk toeschoven. We waren gered!"
Naschrift webredactie Genootschap "Oud Zandvoort":
Het ongeluk met de luchtballon gebeurde in 1951. Volgens de schrijvende
pers uit die tijd waren er duizenden toeschouwers. Nu overdreef men soms weleens
maar we hopen dat er iemand is geweest die het neerstorten van de ballon heeft
gefotografeerd alsmede het aan land brengen van Godfried Bomans. Bent u in het
bezit van dergelijke foto's, laat u het ons alstublieft even weten op info@oudzandvoort.nl
of bij Cor Draijer, tel. 023-5273730
Zoals u hierboven kunt zien, kwam Godfried Bomans regelmatig in Zandvoort.
We hopen dat er van zijn bezoeken en voordrachts-avonden foto of filmopnamen
zijn gemaakt. Opnamen die wellicht op een zolder liggen te verstoffen. Wij willen
dit materiaal graag gebruiken voor een artikel in De Klink.
[bron]