BOMANS LEEST

Godfried Bomans (1913-1971) was niet alleen een gerespecteerde televisiepersoonlijkheid ; hij was ook een graag gehoord causeur op de Nederlandse en Vlaamse radio. Zes jaar lang sprak hij een column uit onder de titel ‘Ernst en humor in Mijmeringen’.

Toen de AVRO in 1955 van plan was tweewekelijks een radiovoordracht uit te zenden van de door jong en oud geliefde schrijver (aldus De Radiobode), weigerde Godfried Bomans aanvankelijk. Hij had geen zin om helemaal naar Hilversum te reizen om daar in een eng hokje op een rood lampje te gaan zitten wachten, in zo’n nikkelen toestel te praten en niemand te zien, citeerde Jan van Herpen Bomans bij de gelijknamige lp uit 1975.

Jan van Herpen (1920-2008) die werkte bij de afdeling gesproken woord bij de AVRO, kwam toen op het idee ergens in het land een zaal af te huren, een select publiek – meestal studenten - te verzamelen en Bomans die avond de vrije hand te geven. Van Herpen: “Op het podium bevond zich een tafel en een stoel. Op de tafel stond een microfoon die verbonden was met een reportagewagen buiten. Bomans begaf zich met een tas vol boeken naar het podium, stalde ze voor zich uit (…), streek met zijn hand door zijn haar, nam een slok water of ook wel wijn, pakte een boek, legde het voor zich neer, keek de zaal in, zei ‘ja’ en begon te lezen. Het was elke keer weer een geweldige act die in mijn herinnering soms minuten duurde.” Bomans las zo’n zes verhaaltjes voor de pauze en zes erna. Na afloop nam Van Herpen de banden mee naar de studio om er twaalf uitzendingen uit te monteren.

Zondagavond 23 oktober 1955 om half tien was de eerste aflevering , de voorlopig laatste op 6 april 1958. Zondag 2 oktober 1966 startte een nieuwe serie die eindigde op donderdag 9 mei 1968.

Na vele maanden zoeken, afluisteren en vergelijken in de archieven en depots van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid en de Wereldomroep trof ik nog vijftig onbekende mijmeringen aan. Zij waren nog helemaal niet of niet volledig waren uitgebracht op de lp’s die Van Herpen en later Tony van Verre (‘Bomans was de naam’, 1977) samenstelden.

De Wereldomroep had nog kopieën van de AVRO-banden en Beeld en Geluid dat het voormalig historisch radioarchief beheert , had weer kopieën van banden van de Wereldomroep die op hun beurt grotendeels bleken te zijn verdwenen. De VRT bezat nog een band met een toespraak die Bomans in 1964 hield in Kortrijk. Drie fragmenten konden worden uitgemonteerd tot drie afgeronde verhalen.

Ik ben geen Bomans-kenner. Toch vielen mij een paar dingen op. Bomans gebruikt columns die hij soms lang daarvoor in De Volkskrant en Elsevier’s Weekblad had geschreven en leest ze vaak woordelijk voor. Eerst testte hij het publiek, vroeg even aandacht voor de actualiteit en begon. Af en toe was hij letterlijk de draad kwijt waarschijnlijk omdat hij niet het goede publiek tegenover zich had. Een paar van deze opnamen zijn om die reden in de archiefkast teruggezet. Een aantal praatjes bleek te zijn opgenomen zonder publiek. Ik vermoed dat deze bij Bomans thuis zijn opgenomen.

Precies vijftig verhalen staan bijeengebracht op Het Godfried Bomans Luisterboek: zes cd’s met elk een aparte invalshoek. De verdeling is min of meer bij toeval ontstaan en kan dus niet wetenschappelijke worden onderbouwd. We beluisteren verschillende facetten van Bomans. Graag herinneren we hem als de humorist die situaties uitvergroot tot hilarische proporties. Deze Bomans komt ruimschoots aan bod. Maar ook de chroniqueur, de beschouwer, de criticus, de reiziger is aan het woord. En vooral de Nederlander Bomans.

Toen Jan van Herpen hem vroeg om vooral humoristische verhalen te nemen, protesteerde de Bomans : “Ik moet er voor waken tot een soort nationale paljas uit te groeien. Ik heb twee zijden, een serieuze en voorts een kant die men zo goed is humoristisch te noemen. Op het laatste facet wordt zo veelvuldig een beroep gedaan, dat het eerste in de verdrukking dreigt te geraken. Ik moet mij hoeden voor een hypertrofie van het absurde. Het element van speelsheid, hoe waardevol ook in zich, dient een ornament te blijven, een versiering van iets anders. Ik wil niet de humorist worden die geen andere pijlen op zijn boog heeft dan scherts en aardigheid.” Het radioprogramma heette ook niet: de humor en ernst, maar de ernst en humor van Godfried Bomans. Ik denk dat hijzelf deze titel heeft ingebracht.

Ik wens u veel genoegen bij het luisteren.

Piet Tullenaar

Klik hieronder op