“Het genootschap dateert uit 1902, zodat dus in 1952 het halve eeuwfeest gevierd zal worden. Dit feest gaat, dit mag ik u nu reeds verklappen, alles overtreffen wat de menselijke verbeelding zich kan voorstellen. Ja, lezer, niet minder dan 20.000 leden komen dan opzetten, gekleed in de pakjes van rond 1830, reizend in postkoetsen en diligences naar het punt van samenkomst, met een echte coachman op de bok en een waarachtige hoornblazer op het achterbankje. Maar dat is nog niets. Liefst 17.000 hunner hebben zich ingeschreven als Pickwick, zodat er in het Britse kleermakersbedrijf een hausse in spanbroeken en slobkousen valt waar te nemen. De secretaris der Fellowship is hier wel een weinig bekommerd over. (  ) Eén Pickwick is aardig, zo meent hij, en zelfs drie Pickwicks is nog een houdbare toestand. Maar een heel voetbalstadion vol Pickwicks allemaal met spanbroekjes en brilletjes op, is dat niet een situatie, die enigszins zorgwekkend moet genoemd worden?

Neen. Volgens mij is dit een verrukkelijke aanblik. Wij moeten hier niet voor terugdeinzen. Laat ze maar komen. Hoe meer hoe beter. Ik kom zelf trouwens als Pickwick. (  ) Ik ben er een voorstander van om, als iets tòch niet is tegen te houden, van de catastrofe zelfs iets te maken. Door het totaal absurde ad absurdum door te voeren, schept men een toestand, die althans een zekere grootheid bezit. Twintig Pickwicks, zeker, dat is zwak, omdat het een tekort aan verbeeldingskracht aanduidt.

Het blad dateert van 1 Januari 1905 en verscheen in maandelijkse afleveringen tot 1919, sinds welk jaar het zich omzette in een driemaandelijks orgaan. Dit geschiedde niet door een tekort aan stof (  ) doch door gebrek aan geld. De werkwijze der vereniging namelijk dwingt tot koene bezuinigingen in alles, wat niet tot de ‘uitjes’ behoort. En deze zijn vele: maaltijden (en wàt voor!) in typische Dickens-inns, excursies naar bepaalde plaatsen waar Dickens gestaan, gezeten of gelopen heeft (  ) verkleedpartijen, feestjes, optochten, bals en wat al niet meer. Ik heb één maaltijd van de Fellowship meegemaakt in Bath, die een getrouwe kopie was of verondersteld werd te zijn van een dineetje, door de Pickwickianen aldaar genuttigd.

Woensdag 1 mei: ’s Avonds in Teisterbant vier Chaplin-films gezien met Penny en Frits. Verrukkelijk.

Zaterdag 11 mei: ’s Avonds aten bij ons Claartje Schade, Penny Callender, Mari en Frits Andriessen. Jan Hisschemöller en de componist Sas Bunge.”

Tot zover miss Penelope dan wel Penny, terug naar de Fellowship. Op maandag 6 mei schreef Bomans in zijn dagboek:
“’s Middags met Nico naar Rieks en daar twee brieven geschreven, een voor Mr Greaves, hon. secr. of the Dickens Fellowship Headquarters en een voor Mrs Moxon, idem van de Sheffield-branch. Toegestemd, dat de Holland-branch antwoordt op de toast ‘Our guests’ aan het diner in Buxton.”

The Annual Conference; Buxton 1957

Enigszins argwanend geworden, vroeg ik me af of de vader van Penny, werkelijk een zoon van de ontdekker van het graf van Toetanchamon was. Dat bleek juist. In het laatste jaar van de Britse overheersing van Egypte (1882 - 1922) - ze zaten ook daar -  stuitten Howard Carter en Arthur Callender op dat graf. De volgende dag bezochten Bomans en Penny Doughtystreet 48, waar het hoofdkwartier van de Dickens Fellowship is gevestigd. Hij bracht daar verslag uit van de Haarlem branch. Hij verloor uit het oog, zoals hij schreef, dat de branch in feite uit drie leden bestond maar vertrok er als voorzitter van een bloeiende tak. Om  8 uur in de avond nam Bomans de trein om na vier uur reizen in Buxton aan te komen. Na het ontbijt werd Bomans opgewacht door een delegatie van de Sheffield branch onder leiding van Mrs Helen R. Moxon. Er kwamen vragen over de Haarlem branch. Die bestond ineens uit 60 mannelijke en 10 vrouwelijke leden, die maandelijks bijeenkwamen, allen met veel kennis van zaken en een grote Dickensbibliotheek. Bomans, goed op dreef, verzon nog het een en ander en schreef:

“De vertegenwoordigers van de opgeroepen branch rezen op bij het noemen van hun stad en bleven staan, tot het applaus voorbij was. Liverpool was het talrijkst (24 man), maar geen enkele branch was toch onder de vijf. Tenslotte, helemaal op het eind, klonk: ‘Haarlem, Holland!’ De ovatie duurde ruim een minuut. Het was een vreemde gewaarwording, daar op mijn eentje te staan als vertegenwoordiger van een heel land (  ).”

Daarna werd Bomans gevraagd naar voren te treden voor een redevoering. Na afloop kreeg hij een geweldige ovatie die hij nog niet eerder had gekregen. Vervolgens werden de 18 punten van de agenda afgewerkt wat 3 uur duurde. Bomans schreef: “Punt 17 betrof de Haarlem-branch en wel door een proposal van Mr Greaves himself, die eerst naar mij toekwam om fluisterend mijn mening te vragen. Hij wilde nl. voorstellen om de Annual Conference, volgend op die van Nottingham in 1958, in Haarlem te houden. Ik schrok zeer en wees op het gevaar van een te geringe opkomst. ‘Dit kunnen we peilen,’ fluisterde Greaves, ‘hoofdzaak is, dat U in principe niet tegen bent.’ Ik antwoordde vanzelfsprekend, dat mijn branch dit als een grote eer beschouwen zou. Hierop bracht Greaves zijn suggestie naar voren. Tremendous cheers.

Tijdens de bijeenkomst werd het Charter uitgereikt, een oorkonde waaruit bleek dat de Haarlem branch was opgenomen in de grote Dickensfamilie. Die branch telde 3 bestuursleden en een stuk of 30 gewone leden, gelet op het aantal aanwezigen bij de oprichtingsbijeenkomst. Bomans kwam 20 man tekort voor het Charter maar hij deed er in Engeland gewoon 40 man bij, wat een goede indruk gaf. De vrienden op wie Bomans doelde, waren leden van de culturele sociëteit Teisterbant in Haarlem, waarvan Bomans in 1951 de oprichter en gedurende een jaar of 5 de voorzitter was. Onder zijn leiding kwam de sociëteit, waarvan ook Harry Mulisch lid was, snel tot bloei waarbij grote spektakelstukken niet werden geschuwd.

*

Op zaterdagmiddag vertokken de Fellows in vier gigantische bussen naar het kasteel van de Duke of Devonshire dat afgeladen was met kunstschatten. “Onderweg ervaren,” schreef Bomans, “dat deze mensen werkelijk van Dickens houden en zijn werk terdege kennen. Het diner ’s avonds was uitstekend. Twee merkwaardigheden vielen mij op. De eerste, dat er eerst helemaal wordt afgegeten en dàn pas de toasten beginnen. Dit heeft het voordeel, dat men ongestoord kan luisteren, het nadeel is evenwel dat alle sprekers vlak achter elkaar komen, wat het gevaar van oververzadiging in de hand werkt. Het tweede, dat mij trof, was het instituut van de Toastmaster, een dignitaris met een driekante steek en een rood pak, die men voor dergelijke gelegenheden huurt. De man kondigde elke spreker luidkeels aan, noemde het onderwerp en herhaalde ook de toast op het eind, de eigenlijke heildronk in de laatste zin. (  ) Ikzelf was de negende spreker (  ). Beschreef de indruk, die ‘wij op het continent’ van de Engelsen hebben (Phileas Phogg) en hoe anders de werkelijkheid was, als men eenmaal door die dunne muur is heengebroken. Beschreef vervolgens het afscheid, toen ik uit Haarlem vertrok. Van de 70 leden waren er 60 present en zij zwaaiden, toen de trein vertrok, met Engelse vlaggetjes (grote ontroering).

Vertelde van de briefwisseling tussen Mrs Moxon en de Haarlem-branch. Dit was een correspondentie, die, zakelijk begonnen, gaandeweg het karakter van wederzijdse liefdesbrieven had aangenomen en wel regelrecht, zonder sly, underhanded allusions to chops, tomato-sauce, slow coaches and warming-pans. Nu Haarlem in 1959 gastvrouw zou zijn, achtte ik mij verplicht de hier aanwezige Dickensians te verwittigen van een oud nationaal gebruik, dat reeds op de Romeinen en vermoedelijk zelfs op de Grieken was terug te voeren. De president van de recipiërende vereniging heeft in Holland het recht om vrouwelijke gasten op beide wangen te kussen. Tot slot wenste ik deze eerbiedwaardige gewoonte op de persoon van Mrs Moxon, de ziel van deze Conference, ten uitvoer te brengen. Hier begaf ik mij onder enorme toejuichingen naar Mrs Moxon en verstrekte haar op beide wangen een klinkende kus. Het was de eerste maal dat ik de Toastmaster, die mijn laatste zin eigenlijk diende te herhalen (maar dit niet deed) in verlegenheid zag. Hij confereerde bliksemsnel met de Chairman en riep toen: ‘The President of the Dutch-branch proposing the health of the English ladies!’, waarmee de Hollandse vrijmoedigheid op Britse wijze gekanaliseerd werd.”

Op zondag 26 mei schreef Bomans: “Anglicaanse dienst bijgewoond in de St. Johns Church. Preek van Dr. Kirk-Smith ging over … Charles Dickens, of all people, die echter voor een gewijd spreker geen dankbaar onderwerp bleek. (  )

’s Middags met bussen naar de Snake Pass en de Derwent Dams. Magnifieke vergezichten. Merkwaardig is dat het Engelse landschap, ook in zijn perspectivisch wijde gedeelten, nooit een zekere innigheid verliest, het blijft besloten en intiem. De social evening in het Palace-hotel was, vooral dank zij Mr Greaves, een succes. Hij droeg het proces Bardell contra Pickwick voor, voorts een monoloog van majoor Bagstock en een gesprek tussen Pip en Joe Gargery, alles uit het blote hoofd. (  ) Omdat ik wel voelde, dat er iets van Holland verwacht werd en ik niet een derde redevoering in het Engels wilde riskeren, stelde ik een improvisatie op c-d voor, de initialen van Charles Dickens. De vleugel bleek gelukkig in goede staat en ik ging een kwartier mijn gang. Na afloop moest ik een encore (toegift) geven en koos een vrije improvisatie, die niet slecht verliep en liet het daar bij. Gelukkig was er niemand, die werkelijk verstand van muziek had.”

Maandag 27 mei: Een derde bustocht leek mij des Guten zu viel en ik kneep er stilletjes tussenuit. Om 4 uur in Londen, gezworven door de city, boeken gekocht en bij de Callenders de avond doorgebracht.

Dinsdag 28 mei: ’s Ochtends de Zuidafrikaanse schoonheid begeleid (Dichterliebe) en daarna met Penny vanaf Westminster de boot naar Greenwich genomen. Prachtige vaart onder de Londense bruggen en de stad van de binnenkant gezien. In Greenwich op de meridiaan gestaan, het tehuis der Pensioners bekeken en in het park gewandeld.

Woensdag 29 mei: Naar Harwich en om 6 uur ’s avonds in Hoek van Holland. Overnacht bij tante Toos en daar met Rex geschaakt.”

Thuis gekomen, deed Bomans ten overstaan van de Haarlem branch, verslag van zijn trip. Marianne Andriessen berichtte daarover: “Na zijn terugkomst deelde Godfried vrolijk mee dat hij ze allemaal uitgenodigd had naar Haarlem te komen. Stilte, toen paniek.”

*

In 1958 verscheen in het septembernummer van The Dickensian, het tijdschrift van de Fellowship, een uitnodiging van Bomans aan de Fellows, om het volgend jaar naar Nederland te komen voor de jaarlijkse bijeenkomst. Die zou oorspronkelijk in Haarlem worden gehouden maar wegens gebrek aan accommodatie werd het Amsterdam, waar de gasten in het hart van de stad zouden worden ondergebracht. Een middagje Haarlem stond wel op het program. De president van de Haarlem branch besloot zijn uitnodiging met: “So do not hesitate, there is only the North Sea between you and us. And the wild waves are saying: Come to Holland” (Werken VII, p. 260). 

The Annual Conference; Nottingham 1958

Met nog 11 Nederlanders, ging Bomans in mei 1958 naar Nottingham, voor de 52ste jaarlijkse bijeenkomst van de Dickens Fellowship. Bomans was de eerste van het vasteland afkomstige spreker die ‘The immortal memory of Charles Dickens’ mocht verzorgen. Zijn toespraak werd later afgedrukt in het septembernummer van The Dickensian, en in het jaar 2000, in de verzamelbundel Werken, deel VII, pagina 261 - 266. Die rede was van hoog niveau. Hier volgt een korte samenvatting. Vooraf twee opmerkingen. Engeland, waar de industriële revolutie was begonnen, was niet alleen Engeland, maar meer nog, the United Kindom, en nóg meer the British Empire, eens een geweldig grote koloniale macht die zich tot Noord Amerika en India uitstrekte.

Mede daardoor, denk ik, achtte Engeland zich anders, wellicht beter, dan de overige landen van West Europa, die alle om verschillende redenen, dezelfde trek vertonen. Het vasteland van West Europa was voor de Britten the Continent, waar ze niet zo veel mee te maken hadden. Bomans kraakte die noot. Hij stelde dat de Britten zich misschien niet bewust waren dat sommige delen van de wereld niet tot hun Empire behoorden. Het speet hem dat te moeten zeggen en wees ten bewijze het Europese continent aan. En het was waar dat Britten andere gewoonten en gedragingen hadden maar hoe was het bijna 2000 jaar terug begonnen? De Romeinen hadden de Britten, door hun aanwezigheid op het eiland, gedurende 400 jaar gevormd, net als grote delen van het continent. Daarna had Engeland zo’n 1000 jaar deel uitgemaakt van de grote christelijke (katholieke) Europese familie. Er was veel wat we deelden.

Hieronder volgt een vertaling uit de rede van Bomans, die me vanuit de Nederlandse cultuurgeschiedenis waardevol lijkt, want wie weet nog dat Dickens in literair Nederland veel belangrijker is geweest dan onze eigen Nicolaas Beets (Hildebrand), een kampioen uit de negentiende eeuw?

“En nu wil ik iets zeggen over Dickens en Nederland. Er is al zo veel gezegd over Dickens en Engeland, nu is het onze beurt. Want zo’n man is niet het bezit van één natie. Wij claimen óók onze Dickens. Het zal niet algemeen bekend zijn, maar Dickens werd voor het eerst in het Nederlands vertaald. Een jaar na de eerste editie van Chapman & Hall, verscheen Pickwick in Amsterdam, en weer een jaar later Oliver Twist. De Nederlandse uitgave van Twist had de pech in 1839 te worden uitgebracht, hetzelfde jaar waarin de bestseller van een Nederlandse schrijver uitkwam. Dit was de Camera Obscura, de topper uit de jaren 40 uit onze literatuur. Tussen 1839 en 1850 werd van ons populairste boek 4000 exemplaren verkocht, over dezelfde periode 27.000 exemplaren van Oliver Twist. (  )

Tijdens de negentiende eeuw werden de complete werken van Dickens uitgegeven in niet minder dan vijf edities van vijf verschillende uitgevers, alle met diverse herdrukken. Tijdens de twintigste eeuw hield de Dickensboom aan en nam zelfs toe tot in onze dagen. Om u slechts een voorbeeld te geven: enige jaren terug (1952-1954) verscheen een nieuwe Nederlandse uitgave van zijn werk in 34 delen, aangevuld met John Foster’s biografie, waarbij elk deel minder kostte dan een halve crown (f. 1.40). Wellicht bent u geïnteresseerd in de exacte getallen. De totale verkoop bedroeg, op een paar duizend na, een miljoen exemplaren. Ik overdrijf niet als ik zeg dat Dickens in Nederland  beschouwd kan worden als een nationaal instituut. Zonder zijn invloed zou de bevrijding van de Nederlandse arbeider zeker twintig jaar later zijn gebeurd. Hij deed meer voor onze arbeiders  dan enig Nederlandse filantroop, louter door de kracht van zijn schrijven. Hij kwam ze op het nippertje redden, toen niemand hun lot ook maar een barst kon schelen. Ze zijn nu allemaal dood, de miljoenen die profijt hadden van dit grote menselijk hart. Het is te laat hem namens hen persoonlijk te bedanken. Maar het is niet te laat u te danken dat u hem aan ons gaf.” (  )

Bomans’ slotwoorden waren gericht op de gezamenlijke toast: “En ik stel voor dat Nederland met Engeland meedrinkt, op de onvergankelijke herinnering aan hun wederzijdse  vriend: Charles Dickens.”

The Annual Conference; Amsterdam 1959

Het werd 1959. Bomans moest zijn huzarenstukje gaan uithalen, hoewel, de organisatie lag in handen van vijf of zes personen waarvan Maurits van Hall de leiding had. Bomans was stellig de leverancier van ideeën. Volgens aantekeningen van de Haarlem branch was Maurits vermoedelijk een neef van Gijs van Hall, destijds burgemeester van Amsterdam.

Op vrijdag 15 mei kwamen ongeveer 200 Fellows met de boot in Hoek van Holland aan en namen daar de trein. Om kwart voor acht in de avond rriveerden ze op het Centraal Station van Amsterdam. Het welkom was hartelijk. Volgens aantekeningen, was het equipe van Van Hall erin geslaagd een “fantastische bijeenkomst te organiseren. Aan het station te Amsterdam stonden we met spandoeken hen te verwelkomen. Het Damrak was vrijgemaakt voor verkeer en padvinders droegen de bagage naar Krasnapolsky.“

Later die avond volgde een informele bijeenkomst in hotel Krasnapolsky. Het congres was voor ongeveer 300 Dickensvereerders uit de hele wereld begonnen. Naast bijeenkomsten, diners en recepties, stond op 16 mei een boottocht door de Amsterdamse kanalen op het programma. Op zondag werd ter kerke gegaan met ’s middags een tochtje naar Haarlem voor ondermeer het Frans Hals Museum. De volgende dag werd vanuit Monnikendam via Marken naar Volendam gevaren. ’s Avonds was het conference dinner in hotel Krasnapolsky. Op dinsdag was er nog een bezoek aan de Bijenkorf in Amsterdam waar 50 grote foto’s waren opgehangen met Dickensfiguren, door Bomans voorzien van onderschriften in het Engels. In een speciaal postkantoor konden de gasten hun brieven en postkaarten laten voorzien van een Dickensstempel die alleen die dag geldig was.

ssssssssssssssssssssssssssssssssss* Met zijn toespraak op dinsdag, sloot Bomans de jaarlijkse bijeenkomst af. Voor een groot deel van de gasten was het echter nog niet gedaan, zo blijkt uit het herfstnummer van The Dickensian uit 1959. 90 Fellows werden bij families ondergebracht en op donderdag gingen ze op excursie naar Zwolle, waar de tweede Nederlandse branch was gesticht, die overigens niet meer bestaat. Ook werden Kampen en Giethoorn aangedaan. De dag was perfect georganiseerd. Leslie C. Staples, de uitgever van The Dickensian, schreef (vertaald): “En zo eindigde een van onze gedenkwaardigste Conferenties in onze geschiedenis. Niets werd gespaard om de gasten zich thuis te laten voelen en de voordurende aandacht voor hun welzijn bleek overal. Iedere ochtend stonden cadeautjes klaar in het gastenverblijf, in de vorm van een Hollandse kaas, bloembollen, ‘Pickwick’ thee, en klompjes met flesjes Hollandse likeur. Iedere ochtend verscheen punctueel de Dutch Dickensian Daily News, die ons op de hoogte hield en ons amuseerde. Staples besloot zijn artikel over de ‘wonderful Conference’ met: Bedankt, Godfried Bomans, en al je collega’s in Haarlem, Amsterdam en elders. Onze hoge verwachtingen zouden onmogelijk nóg gelukkiger en opzienbarender vervuld hebben kunnen worden, en onze schuld is enorm.

Zoals eerder geschreven, leverde John Greaves een bijdrage aan ‘Herinneringen aan Godfried Bomans’ (1972). Greaves had in 1957 in Buxton gevraagd of Bomans in 1959 kon zorgen voor de jaarlijkse bijeenkomst van de Fellowship. Dat kon.

Greaves schreef (vertaald): “Zijn organisatie van de conferentie in Haarlem (Amsterdam), slechts drie jaar na stichting van de branch aldaar, was een opmerkelijke prestatie, eentje die nauwelijks is geëvenaard, zelfs niet in ons eigen land.”

De eerste belangrijke bijdrage van Bomans aan de wereld van Dickens, schreef Greaves, was zijn toespraak te Nottingham in 1958, waar Bomans zijn meesterschap in de Engelse taal toonde. Zijn grote kennis van en liefde voor Dickens waren verbazingwekkend. Al snel werd Bomans een bekend en geliefd persoon in de Fellowship.

Greaves liet weten dat hij en zijn vrouw soms bij de familie Bomans logeerden. Dan kon het voorkomen, dat Bomans, middenin een gesprek, plotseling naar de piano liep om zichzelf te verliezen in de muziek.

Op zeker moment ging Greaves naar Nederland, zonder paspoort. Hij liet de magische naam Godfried Bomans vallen, en mocht zomaar binnenkomen.

Greaves memoreerde de bijdragen die Bomans op papier geleverd heeft aan de wereld van Dickens: de vertaling van ‘Pickwick Papers’, zijn introductie bij de vertaling van ‘The World of Charles Dickens’ van professor Angus Wilson en zijn bijdrage aan ‘The international Guide to Dickens Studies’, dat door zijn plotselinge dood onvoltooid bleef.

Greaves besloot zijn bijdrage met: “Godfried stierf op de jonge leeftijd van 58, dezelfde leeftijd als waarop Dickens stierf. Ik vraag me af wat hij daarvan gevonden zou hebben.” 

*

Willem Brandt, dichter, essayist en destijds vicevoorzitter van de Haarlem branch, leverde ook een bijdrage aan ‘Herinneringen’. Hij had Bomans nog op 11 december 1971 gezien tijdens een bijeenkomst ter viering van het derde lustrum van hun genootschap. Doelend op een paar jonge leden die aanwezig waren, merkte Bomans op: “Kijk, daar zitten onze opvolgers.” Op 22 december was Bomans dood.

Brandt schreef: “Welke gedachte hem op dat ogenblik ook mag hebben bevlogen, in de Dickens Fellowship is voor hem geen opvolger en zal er nooit een zijn. De zetel van de ‘life president’, de erefunctie die hij bekleedde, blijft ledig (  ).

Godfried Bomans was de oprichter en de ziel van de Dickens Fellowship in ons land, het enige land zonder Engels als voertaal (  ).

De leden van de Fellowship, die het voorrecht genoten hem zo dikwijls te mogen horen, onvoorbereid en onbekommerd in het beperkte gezelschap der vrienden, herdenken in hem een unieke persoonlijkheid en een unieke geest. En meer dan dat: een wijze en milde vriend.”

25 maart 2010

Met dank aan Derek Mortimer en Ton Vroom, vertegenwoordigers van respectievelijk The Dickens Fellowship te Londen en Haarlem. Mijn speciale dank gaat uit naar de secretarissen Joan Dicks en Pieter de Groot, die informatie ter beschikking hebben gesteld.

Naschrift: Alle citaten staan in de oorspronkelijke spelling. Bij het vertalen is een kleine mate van vrijheid genomen. Deze ‘Bomans en de Dickens Fellowship’ zal vervolgd worden met deel II, dat vooral zal bestaan uit een bloemlezing uit Bomans’ stukken, die vrijwel alle na 1959 zijn verschenen. De jaarlijkse bijeenkomst van de Dickens Fellowship wordt nog immer gehouden. Enkele leden van de Haarlem branch bevinden zich dan onder de bezoekers. De Nederlandse tak telt momenteel 79 leden waarvan ongeveer de helft tot de harde kern behoort. Rond de Kerst komt een man of 50 bijeen. The Dutch Dickensian verschijnt 4 maal per jaar. Visit the new Fellowship website for the latest news and views on Charles Dickens www.dickensfellowship.org

Verantwoording illustraties:

1        Bomans vermoedelijk als Dickens of Pickwick, waarschijnlijk uit de eerste helft van de jaren ’50 van de vorige eeuw. Bron: Vrij Nederland, 5 december 1981. Detail.

2        Afbeelding Charles Dickens van de site van Dickens Fellowship te Londen.

3        Bomans aan het hoofd van de Pickwickstoet in Bellevue te Amsterdam, 1952. Bron: ‘Bomans was de naam’ van Tony van Verre.

4        Portret van Dickens uit 1839. Bron: ‘Dickens, waar zijn uw spoken?‘

5        Dickens schrijvend. Afbeeldingen Google.

6        Kop van de Dickensian, zie 13.

7        Opening van 48 Doughty Street als Dickens House Museum, 9 juni 1925. Bron: site van de Dickens Fellowship Londen.

8        Mr Greaves, zie punt 11.

9        Bomans, zie punt 11.

10    Meneer Micawber geeft enige gewichtige opmerkingen te beste. Bron: ‘Dickens, waar zijn uw spoken? ’

11    Bomans en John Greaves, secretaris van de Dickens Fellowship, in Volendamse dracht, tijdens de jaarlijkse bijeenkomst in Amsterdam, 1959. Detail. Bron: ‘De wereld van Godfried Bomans’.

12    Postzegel met beeltenis van koningin Juliana met het Dickensstempel dat gedurende de Dickensbijeenkomst in Amsterdam een dag geldig was. Bron: ‘The Dickensian’ van september 1959.

13     Voorkant van ‘The Dickensian’ van september 1959.

14    Pentekening van Marius Beek zoals verschenen in ‘The Dutch Dickensian’ en opgenomen in ‘Herinneringen aan Godfried Bomans’, voorafgaand aan de bijdrage De ledige stoel van Willem Brandt. Van links naar rechts en met de klok mee: Marius Beek, Godfried Bomans, J.C. Beek, Frank van Oorschot, Nico Andriessen en Ernst Sachs; vrijwel zeker enige tijd het bestuur van de Haarlem branch.

15    Kop van ‘The Dutch Dickensian’ van september 1964.

Bijlage:

Nieuwsbericht op deze site van 25 maart 2010:

Vorige maand verscheen op deze site ‘Bomans en Charles Dickens’. Het nieuwste 1000-pootje gaat ook over Dickens maar meer nog over Bomans en de Dickens Fellowship, waarin Dickensfans zich hadden en nog steeds hebben verenigd. Bomans was zeer ingenomen met Dickens en de Fellowship. Dat toonde hij in enkele indrukwekkende stukken en redes waarin humoristische overdrijving niet werd geschuwd. Voorts was hij de planter van de Nederlandse tak van de Dickens Fellowship en organiseerde hij in 1959 de jaarlijkse bijeenkomst van de voornamelijk Britse Fellows in Amsterdam, die grandioos werd gevonden. Voor ‘Bomans en de Dickens’, klik hier. Voor ‘Bomans en de Dickens Fellowship, deel twee’, klik hier.