Verslag van Godfried van maart 2008

Voorzitter Fred Berendse, tevens waarnemend redacteur, opent de voorjaarseditie van 2008 met mededelingen van de bestuurstafel. Hij vraagt zich af waar de ledenbijeenkomsten in de toekomst moeten worden gehouden. Voorlopig is het ‘Die Raeckse’ in Haarlem.

De voorzitter maakt ook bekend dat van het eindejaarsgeschenk van het Genootschap, te weten ‘Bomans’ Banden’, een handelseditie zal verschijnen.

*

Jan Henry komt af en toe bij een antiquaar. Onlangs zag hij iets wat onbekend was. Het gaat om een artikel van Bomans in het weekblad Vrijdag naar aanleiding van een eerder verschenen krantenbericht in de ‘Nieuwe Haarlemsche Courant’ van 10 juni 1936, dat in originele vorm in ‘Godfried’ werd afgedrukt. Het stuk van Bomans met de titel De flegmatieke Engelschman, gaat over een vliegtuigongeluk bij Malmö , met een dode en een zwaargewonde als gevolg. Terwijl de boel in brand kon vliegen en mensen in paniek rondrenden of lagen te kermen, ging James Gordon staan te filmen. In de ‘Nieuwe Haarlemsche Courant’ werd hierover met bewondering geschreven en stelde, dat het strookje celluloid “zijn geld wel (zal) hebben opgebracht!” Bomans hekelde deze aandacht voor geld.

*

Fred Berendse ging na hoe het de Godfried Bomanstulp was vergaan, die Frans Roozen had gekweekt. De tulp werd in bijzijn van Bomans met champagne gedoopt. Bij het bloembollencentrum te Hillegom is deze tulp evenwel nooit geregistreerd.

*

De voorzitter maakt in ‘Van Aalsmeer tot Zwolle’ bekend dat er een plaatsnamenregister is samengesteld van de verzamelbundel Werken en de supplementen daarop. Dat register is vanaf deze site te downloaden.

*

In het kader van de Boekenweek van 2007 kwam literatuurcriticus Kees Fens diverse keren in de publiciteit, ondermeer middels zijn Boekenweekessay ‘Op weg naar het schavot’. Aarts acht Fens een “eminent criticus” maar is niet kritiekloos, in zijn onderzoek naar Fens’ houding ten opzichte van Bomans. Aarts trekt 4 conclusies, waaronder in letterlijk citaat:

- Fens lijkt Bomans te waarderen om de vorm ervan, om z’n stilistisch meesterschap. Voor de inhoud ervan lijkt hij (te) weinig aandacht te hebben.

- Z’n bewondering voor dat ene verhaal (over De honderdjarige) maakt op mij geen doordachte indruk.

- (..) Er is te weinig consistentie in Fens’ kritische lijn waar het om het werk van Bomans gaat. Z’n mening over de radio- en tv-Bomans is ondoordacht, maar z’n mening over de zich verbergende Bomans is (..) briljant. Dat de schrijver zich verbergt, is dus geen zwakte, zoals Krabbendam en anderen denken, integendeel: het doet het werk uitstijgen tot het niveau van blijvende literatuur.

Dit artikel is een bewerkte versie van twee eerder in Bomans Weekblad (internet) opgenomen stukken.

(Opmerking van de samensteller: Ik heb niet beweerd dat Bomans zich verborg, juist het tegendeel)

*

Bas Vlam maakte een te bestellen kalligrafische boekenlegger met een ranke damesbeen voorzien van de tekst: Ach had mijn vrouw maar één zo’n been.

*

Bomans had weinig met het circus te maken. Slechts op drie plaatsen in zijn oeuvre gaat het daarover, vooral in humoristische zin. Toch ontdekte Frank van der Voordt dat Bomans zich inzette voor het behoud van circus Jos Mullens en hij was met zijn vrouw in 1952 aanwezig bij het vijfjarig bestaan van het Circus Frans Mikkenie, waarvan twee foto’s zijn afgedrukt.

*

Ondergetekende schreef ‘Bomans en Michel van der Plas, deel 1: In de kou’. Het gaat ondermeer over de magere vriendschap tussen beide heren en hun beleving van geloof en katholieke kerk. Het stuk wordt afgesloten met een bloemlezing uit het dagboek van Van der Plas dat op 21 december 1991 in ‘Elsevier’ verscheen. Van der Plas wist zich met Bomans nauwelijks raad, zo blijkt. De dagboekfragmenten gaan grotendeels over december 1971, de laatste maand van Bomans’ leven . Dit stuk is wat later op deze site geplaatst in de rubriek 1000-poot. Deel II moet nog immer verschijnen.

*

Ten slotte ‘Nieuwsflitsen van 2006-2007’ van ondergetekende. Daarin staan (bekorte) nieuwsberichten die eerder op deze site zijn verschenen en in z’n geheel zijn na te lezen. De aandacht gaat onder andere(n) uit naar NRC-commentator J.L. Heldring, NRC-columnist Frits Abrahams, milieudeskundige en vroegere Bomansvriend Wouter van Dieren, schrijver Jan Wolkers, schrijfster Erna Kramer, de tweede echtgenote van Anton Heyboer, die in de jaren ’50 van de vorige eeuw veel contact heeft gehad met Bomans, Harry Mulisch die 80 jaar werd, schrijver/cabaretier Ivo de Wijs, oud-hoogleraar J.A.A. van Doorn met zijn commentaar in ‘Trouw’ getiteld Bomans onder politiebescherming, schrijver Herman Brusselmans, de eerdergenoemde Kees Fens, Boekenweek 2007 en schrijver/filosoof Bert Keizer.

Edward Krabbendam

21 april 2010

Op de binnenkant van het omslag is een briefje aan Bomans uit 1949 afgedrukt van de toenmalige voetbalster Abe Lenstra die moest lachten om de schertsvoetballer Arie Rekelbast, die uit de pen van Bomans vloeide.

In ‘De bestuurstafel’ meldt Fred Berendse dat het financieel wat krap aan het worden is terwijl er problemen zijn met de totstandkoming van het halfjaarlijkse tijdschrift Godfried. Hoewel ook nu weer “een lezenswaardig en gevarieerd nummer” is verschenen. Berendse stipt verder de onderwerpen in het nieuwe tijdschrift aan.

Jac Aarts brengt een verslag van de ledenbijeenkomst op 19 april dit jaar. Oud-hoogleraar Herman Pleij (neerlandicus) verzorgde een lezing met als titel ‘Hollandse humor? Tradities van zotheid in de Lage Landen’. Tweemaal kwam Bomans expliciet aan de orde. De tweede keer ging het om “het anti-autoritaire karakter” van diens boek Kopstukken. Hier volgt een citaat uit het artikel van Aarts:

“Bomans was, aldus Pleij, een enthousiast beoefenaar van het zogenaamde ‘debunken’ (volgens Van Dale: doorprikken van (overschatte) reputaties of opvattingen). Daarin schuilt de reden van Bomans’ enorme populariteit. Hij was niet de eerste die dit deed, integendeel: het is een typisch Nederlands gebruik. Het gaat terug op de rederijkerscultuur ( ) en op de humanisten in de vroege renaissance, met name op Erasmus. In al zijn werk en vooral in zijn Laus stultitiae (Lof der zotheid) is hij de enige die relativeerde in een wereld van absoluut denkenden. ( ) Dit aanvechten door Bomans van autoriteiten zien we volgens Herman Pleij ook in Kopstukken, dat uit 1947 dateert. Het is een “ridiculiseren van mensen met macht” ( ).”

Het verslag is voorzien van noten en verantwoording.

Hierna is ‘Godfried aan het woord’, met 3 niet eerder herdrukte stukjes uit ‘de Volkskrant’ van 1945. Het zijn twee toneelrecensies. Het ene blijspel kraakt Bomans af, het ander was “een feest voor de ogen.” Het betrof een blijspel van Calderon met in de bezetting onder anderen Cor Hermus, Mary Dresselhuis en Ko van Dijk. Het derde stuk is gewijd aan genoemde Pedro Calderon.

Fred Berendse maakt bekend dat alle door Bomans verzonnen namen, van Ab tot Zwartkop, in totaal meer dan 1000, bijeen zijn gebracht en op deze site kunnen worden gedownload, evenals de plaatsnamen en de lijst met alle namen van personen die in ‘Werken’ en de ‘Supplementen’ voorkomen.

Jan de Geus maakt duidelijk dat ‘Het duel’ van Bomans niet stond in nummer 33 van de reeks AO-boekjes maar in nummer 82.

Rik Torfs, hoogleraar kerkelijk recht te Leuven en bekend van het tv-programma Canvas, schreef voor de Vlaamse krant De Standaard van 10 januari 2008 ‘Een Hollander ontdekt Vlaanderen’. Die titel komt over met een boek (en een dvd) van Bomans, wat de weerslag was van een reeks interviews die Bomans voor de BRT gemaakt heeft met een aantal (belangrijke) Vlamingen. In de afgelopen kersttijd had Torfs dat “oud lievelingsboek” bovengehaalde om te lezen. De gesprekken met schrijvers en kunstenaars waren het minst gedateerd; er werden gedachten uitgewisseld, dit geheel in tegenstelling tot de gesprekken met politici. Hun wartaal is onbegrijpelijk. Torfs eindigde met humor dubbelzinnig te noemen en schreef:

“Daar was Bomans een meester in. In een bijzin maakte hij iemand terloops af, terwijl de hoofdzin vriendelijk bleef. Zo verwierf niemand het recht om boos te worden. Dat is geen geringe verdienste.”

Marita Mathijsen was tot voor kort (2009) hoogleraar Nederlandse letterkunde met als specialisatie die van de negentiende eeuw. Ze schrijft ook columns voor ‘NRC Handelsblad’ en boeken. Jeroen Aarten benaderde haar voor een interview over Bomans. ‘Pieter Bas’ vond ze een prachtig boek maar verder wist ze niet zo veel van Bomans en vroeg om nadere informatie, een houding die te prijzen valt. Aarten verschafte die en zocht haar later op. Aarten heeft het interview vlot op papier gezet, hoewel zijn vragen soms meervoudig waren en niet altijd inhoudelijk correct. Er kwam veel aan de orde. Het belangrijkste was de toetsing van zijn these of Bomans, geboren en getogen in de twintigste eeuw, naar leven en werk niet een “bevroren negentiende-eeuwer” was. (1)

Nu de verzamelbundel Werken op de markt is verschenen, mag men, volgens Mathijsen, in literaire kring er wel weer voor uitkomen dat men Bomans graag leest. “Het is zelfs een beetje elitair om te zeggen dat je ervan houdt.”

Dit interview werd eerder gepubliceerd in de Bomans Krant van 29 juni 2005.

In ‘Met andere maten’ brengt Jac Aarts een nieuw print on demand boek over Bomans onder de aandacht. Het bestaat uit 20 artikelen van Aarts’ hand die eerder in Godfried gepubliceerd zijn, aangevuld met drie Bomansstukken.

Tijdens het roemruchte Grand Gala du Disque zorgde Bomans, die de prijsuitreiking verzorgde, voor veel ophef, zeker door zijn toespraak tot Marlene Dietrich. Bomans was vrijpostig en liep struikelend rond. Hij was vast dronken. Telegraafverslaggever Gerth van Zanten ging bij Bomans op bezoek om hem aan de tand te voelen. Zijn interview is nu in Godfried afgedrukt. (2)

Aandacht is er voor de Stanislaslezing op 13 november 2008 in Delft. Pater Marc Lindeijer zal daar de spreker zijn. Over Bomans staat er: “Hij helpt ons te begrijpen waarom de heiligen in de jaren ’60 de kerk verlieten. Althans, sommigen… “ (3)

Ten slotte ‘Nieuwsflitsen van januari tot augustus 2008’ van ondergetekende. Daarin staan (bekorte) nieuwsberichten die eerder op deze site zijn verschenen. De aandacht gaat onder andere(n) uit naar: de voorstelling ‘Bomans hoort u mij?’, pater Jan van Kilsdonk, literatuurcriticus Kees Fens, het Bomans’ luisterboek, oud-minister Dries van Agt, socioloog J.A.A. van Doorn, schrijver Willem Brakman, Herman Pleij, uitgeefster Angèle Manteau, de VPRO-gids, oud-premier Joop den Uyl, Rik Torfs en ‘Het jodenjongetje’.

Verder aandacht voor de nieuwe dan wel vernieuwde 1000-pootjes op deze site van ondergetekende, te weten: Bomans en Kees Fens, Bomans en Thijm, Bomans en J.A.A. van Doorn, Bomans en Willem Brakman en Bomans als oorlogsverslaggever, met doorklik naar de dagboekgegevens van Bomans uit het laatste oorlogsjaar op de site van Stichting Informatie Wereldoorlog Twee (Stiwot).

Opmerkingen

1. Volgens Kees Fens had Bomans als schrijver maar één groot voorbeeld: de negentiende eeuwse schrijver Hildebrand. Dat dit slechts een deeltje was van een veel groter geheel, blijkt uit het 1000-pootje Bomans en Kees Fens op deze site.
   
2. Het interview van Gerth van Zanten komt ruim aan bod in ‘Bomans en het Grand Gala du Disque’ op deze site.
   
3. Zie ook verslag van Lindeijers’ lezing in Godfried van maart 2009.

Edward Krabbendam

8 april 2010