Hoewel voorzitter Fred Berendse een nawoord schreef komt dat hier toch op de eerste plaats. Berendse gaf aan dat het nieuwe exemplaar van ‘Godfried’ zeer lezenswaardig en gevarieerd was en toonde dat aan met een korte inhoudsopgave. Voorts kondigde hij het vertrek van Jan Henry aan als redactiesecretaris, die jarenlang ondermeer verantwoordelijk was voor het uitbrengen van ‘Godfried’. [Dit was het officiële vertrek van Jan Henry, in feite bleef hij nog 5 jaar aan]. Henry trad verder af als bestuurslid, evenals Wout van Leersum, de secretaris/penningmeester. Beiden ontvingen veel dank.

*

Jac Aarts opende met een verslag van de najaarsbijeenkomst van het Genootschap in 2005. Het belangrijkste onderwerp was het uitbrengen van vier dvd’s met 14 uur tv-werk van Bomans. Deel I: ‘De veelzijdige Bomans’ met ondermeer twee interviews met Mies Bouwman. Deel II: ‘Met Bomans de wereld rond’ met beelden uit Mexico, Australië, Israël en andere landen. Deel III: ‘Bomans en Religie’ met beelden uit Jeruzalem, Rome en ‘Bomans in triplo’, de gesprekken van Bomans met zijn broer en zus, beiden kloosterling. Deel IV: ‘Bomans in gesprek’ met zijn mening over o.a. Charles Dickens en Simon Carmiggelt en met een aantal interviews, met onder anderen schaakgrootmeester Jan Hein Donner.

200 jaar geleden werd de sprookjesschrijver Hans Christian Andersen geboren.
Niels Klinkenberg bracht dat onder de aandacht, zie verder.

Ivo de Wijs was een van de ambassadeurs van het Andersenjaar. Hij verklaarde door Bomans tot Dickens en Andersen te zijn gekomen. Zijn waardering voor Bomans’ eersteling ‘Pieter Bas’ was groot.

*

Joop Beenakker deed een oproep aan de leden van het Genootschap zich aan te sluiten bij de mailgroep, voor uitwisseling van gedachten omtrent Bomans.

*

De toespraak tijdens de ledenvergadering van Niels Klinkenberg werd in ‘Godfried’ in z’n geheel afgedrukt. Aan de hand van drie citaten uit het werk van Bomans, die alle over de persoon Andersen(1805-1875) gaan, tekende Klinkenberg overeenkomsten op tussen beiden. Bomans had het over een lelijke man, bezeten van het verlangen beroemd te worden, tuk op geld, mateloos ijdel en zonder enig zicht op zichzelf. Zo logeerde hij eens bij Charles Dickens. Geweldige had hij het daar gehad, met geweldige mensen, schreef hij naar huis. Dickens was evenwel blij dat Andersen opgehoepeld was en zag hem als ‘a bony bore’.

Klinkenberg is van mening dat Bomans Andersen zo goed kon typeren omdat hij zelf ook die trekken had: Bomans keek in een spiegel. Voorts achtte Klinkenberg de sprookjes van Andersen met ondermeer ‘Het lelijke eendje’ en ‘De nieuwe kleren van de keizer’ van hoger gehalte dan die van Bomans.

*

‘In vrije zee’ gaf Fred Berendse een beschouwing over Lizzy Breman. Ze werd in een rijk joods gezin geboren als Catharina Elisabeth (Lizzy) Schouten. Ze volgde de kunstacademie, trouwde de kunstschilder Co Breman en werd katholiek. Haar grote huis stelde ze open voor iedereen, ongeacht hun geloof. Breman oefende een grote aantrekkingskracht uit op Bomans waardoor hij tussen 1934 en 1937 kind aan huis werd. Daar trof hij een “vrije zee van tegenstrijdige meningen aan, ” wat voor hem een verademing was: hij hield niet van de gewone institutionele katholieke geloofsbeleving. Diverse personen die in dat spirituele centrum kwamen gingen het klooster in, ook de dochter van Breman, Daske. Lizzy Breman speelde een grote rol in Bomans’ stap kloosterling te worden, wat hij 2 weken volhield. In het boek ‘In de kou’ uit 1969 noemde Bomans haar een ‘heilige vrouw’.

*

In ‘Bomans als humorist’ van ondergetekende is getracht enige greep te krijgen op
de humor van Bomans. Aanleiding was een artikel in ‘NRC Handelsblad’ waarin
Karel Knip opmerkte dat in een boek “nogal wat wijsneuzige gamelan-kenners
‘à la Bomans’” voorkwamen. Bomans nam graag kenners op de hak omdat ze vaak niet of weinig deskundig waren. In ‘De kunstkenners’ ging het om ‘de Emmaüsgangers’ van Han van Meegeren dat voor een echte Vermeer werd gehouden. In ‘De gamelan-kenner’, ook afkomstig van ‘Kopstukken’ uit 1947, doet iemand alsof hij veel van zo’n Indonesische orkest afweet. Het humoristische effect komt, doordat Bomans echt begint, dan de fantasie opvoert en met onzin eindigt.

*

De redactie van BRIDGE beloont het beste clubbladverhaal van het jaar. In 2000 verscheen in ‘Sassem Troef’ het artikel ‘Hoog bezoek’ van de hand van de bekroonde Peter Staats. Het ging over Bomans die in 1968 een lezing gaf op de school die Staats bezocht. Gelet op de reacties op zijn stukken in ‘de Volkskrant’, meende Bomans, dat een groot deel van de Nederlanders prikkelbaar was.

Na de lezing informeerde Bomans of er goede schakers op het bewuste seminarie waren. Staats was de beste, waarna hij het eerste potje zwaar verloor en het tweede remise speelde. Daarna bleek Bomans nog wel zin te hebben in een potje bridge. Met ze vieren gingen ze aan de slag, onder hen Peter Staats en ene Paul. Vervolgens informeerde Bomans of Peter en Paul nog iets hogers deden dan bridgen. Beiden bleken te schrijven en gaven daarvan voorbeeldjes. Bomans wilde weten of zij zich ook aan grotere werkjes hadden gewaagd, waarop Paul grapte: “Welzeker, ik heb Erik of het klein insectenboek overgeschreven, maar dat was strafwerk.”

*

Ten slotte het ‘Nieuwsoverzicht van 1 juli t/m 31 december 2005’, een selectie uit het nieuws dat in de Bomans Krant op Internet is verschenen. Redacteur Jac Aarts meldde, hier in verkorte vorm, ondermeer:

- De literaire neerlandistiek wordt volgens dr. Frank Willaert ondermeer bedreigd
door het ‘tante Pollewop-syndroom’: en maar doorbreien. (02-08)

- Op 2 juli stond een interview met Mies Bouwman in ‘Het Parool’.
Over Bomans zei ze: “Icoon uit mijn jeugd. In de oorlog woonden we bij de familie Bomans, op Berkenrode. Ik zie hem nog achter de vleugel zitten spelen als er luchtalarm was. Ik heb in hem altijd een soort zielsverwant gezien. (..) Ik heb gelukkig nog heel mooie brieven van hem.” (03-08)

- Op 26 augustus is de schrijver Louis Ferron (1942-2005) overleden.
Volgens Ferrons’ weduwe Lilian Blom, schopten Ferron en de dertig jaar oudere Bomans graag lol in Teisterbant.(26-08) [In 1981 schreef Ferron over de geschiedenis van deze culturele sociëteit in Haarlem ‘De keldergang der Heren’, met een prominente plaats voor Bomans die vijf jaar voorzitter is geweest.]

- Theoloog Tjeu van den Berk heeft een boek geschreven met als titel ‘Het numineuze’. Daarin toont hij aan dat Gerard Reve en Bomans overeenkomstige denkbeelden over het geloof hadden. Reve stelde in ‘De avonden’ dat het leven een verschrikkelijke ziekte is die eindigt met de dood. De kerk maakt het leven draaglijk door rituelen en irrationele handelingen. Dit moet Bomans hebben aangesproken. (22-09)

- In 1967 plantte Bomans een boom in Spijkenisse. Die moest weg voor nieuwbouw. Bomans-fan Joop Beenakker maakte er veel werk van om een vervangende Bomans- boom te laten planten. De gemeente bleef weigeren. (29-09)

- Jan van Rompaey - de peetvader van de Vlaamse talkshow – nam afscheid van de tv. Hij is een Bomansfan van wie hij de ironie leerde die hem in de gesprekken goed uitkwam.- Ivo Niehe vertrekt na 25 jaar bij de TROS en gaat de theaters in. In het programmablad van de EO gaf hij ondermeer antwoord op deze vraag: “Welke gebeurtenis heeft diepe indruk op u gemaakt?” Antwoord: “De dood van Godfried Bomans. Hij kon fundamenteel iets bij mensen teweegbrengen. Intelligent en inspirerend.” (05-10)

- Joost Zwagerman stelde een bundel samen met 250 Nederlandstalige verhalen van 1880 tot nu. Daarin komen van Bomans ‘Het kistje en de student’ en ‘Krankzinnige onzin’. Tegenover Jeroen Aarten verklaarde Zwagerman: ““De Bomans van ‘Het kistje’ laat ons de meesterlijke ambachtsman zien onder wiens handen de feilloos gecomponeerde vertelling zich ontrolt ; de – toen nog relatief jonge – Bomans van ‘Krankzinnige onzin’ toont ons de eigengereide fabuleerder die zweeft op vleugels van humor en wild zwiepende verbeelding.”” (12-10)

- Oud-premier Mark Eyskens van Vlaanderen schreef twee columns in ‘Het Laatste Nieuws’ met een kritische blik op de huidige Belgische politiek dat wemelde van zinspelingen uit ‘Erik’, ‘Pieter Bas’ en ‘De man met de witte das’. Hij deed echter of het een oud onuitgegeven manuscript van Bomans was. Er werd navraag gedaan. Eyskens zei ondermeer: “ Aangezien mijn artikel nogal kritisch is voor de politieke klasse, schreef ik het sarcasme liever toe aan Bomans.” (20-10)

- Elseviers Weekblad, later Elseviers Magazine en nu dan Elsevier, bestaat 60 jaar wat een jubileumuitgave rechtvaardigde. Bomans [man van het eerste uur (1945) tot aan zijn dood (1971)] wordt enkele keren genoemd. In ‘de Volkskrant’ verscheen een recensie over ‘Meer dan een weekblad’ van Gerry van der List, een boek over 60 jaar Elsevier. Hij noemde Hendrik Arie Lunshof en schreef verder: “Het bonte gezelschap dat zich rond het einde van de oorlog aandiende als de redactie – onder wie de socialistische journalist Piet Bakker, de tekenaar Jo Spier en de katholieke schrijvers Van Duinkerken en Bomans – wilde een fris, onafhankelijk en veelzijdig weekblad maken.” (24-10)

- In het Vlaamse weekblad Knack werden noten gekraakt aangaande de verzamelbundel van Zwagerman. Verhalen van voor 1880 waren niet opgenomen en ook niet die meer dan 10.000 woorden bevatten. Knack kwam met een eigen top-50 waarin ‘Hoeden af’ van Bomans was opgenomen. [In dat stuk neemt Bomans zijn petje af voor het vakmanschap van metselaars.] Frank Hellemans motiveerde die keus met: ”’De wereld is vol poseurs. In de kranten, in het reclamebedrijf, op het toneel, in de literatuur (…). Maar als een metselaar bluft, stort er een heel huis in mekaar. Deze ontroerende hommage aan de eerlijke ambachtsman is maar een van Bomans’ onsterfelijke columns.’” (26-10)

- In de nieuwe druk van Van Dale, het grote woordenboek van de Nederlandse taal, wordt 12 maal verwezen naar Bomans wegens de aforische kwaliteiten, of wel de korte en krachtige formulering, zoals “Schrijven is schrappen”. (26-10)

- Voor het radioprogramma ‘Kruispunt’ bezocht Michel van der Plas [schrijver van een boek over de jonge Bomans en Elsevier-collega] het graf van Bomans. Hij noemde Bomans een “arme jongen”. Aarts schreef: “Op de vraag van interviewer Gerard Klaasen ““U was dan wel een goede vriend, maar u hebt hem eigenlijk nooit echt gekend?” antwoordt van der Plas: “daar komt het wel op neer.”” (31-10)

- In de verzamelbundel ‘Werken’ zijn 4 gedichten van Rob Delsing opgenomen.
Samenstelster van het verzamelde werk van Bomans, Annemarie Feilzer, bevestigde onlangs dat dit onjuist is want Delsing was geen pseudoniem van Bomans. (05-11)

- De vier dvd’s met televisiewerk van Bomans lopen goed. Aan de eerste serie van 3000 stuks is een tweede van 2000 toegevoegd. (18-11)

- De eerste doos met de vier dvd’s is door de toekomstige Bomans-biograaf Gé Vaartjes op 8 november aan oud-premier Dries van Agt uitgereikt. Vaartjes zei daarbij dat in deze tijd een figuur als Bomans werd gemist, met zijn “relativerend, nuancerend commentaar.” Van Agt hield het kort en zei ondermeer: “Een zelfgenoegzame zelfgekozen elite heeft Godfried Bomans de grote literaire prijzen onthouden (..).” (18-11)

- Kees van Kooten en Guy Mortier, twee vooraanstaande cabaretiers/schrijvers, reizen langs Vlaamse theaters met ‘Geletterde Mensen-toernee’. Voor beiden geldt dat alles bij Bomans begon, later Carmiggelt. Van Kooten zei voor de Vlaamse krant ‘De Morgen’: “Van die schrijvers ziet vandaag iedereen wel de genialiteit in, maar destijds mochten wij dat op school niet lezen voor ‘onze lijst’. Het moest minstens Louis Couperus zijn.” (29-11)

- In Duitsland is een nieuwe vertaling van ‘Erik’ op de markt verschenen met als titel ‘Erik im Land der Insekten’. De eerste vertaling stamt uit 1952. (16-12)

Edward Krabbendam

7 oktober 2010

Het ‘Voorwoord’ is van de nieuwe redactiesecretaris Gert-Jan van Dijk. Zijn dank gaat uit naar Jan Henry die raad en daad verleende bij de totstandkoming van Van Dijks eerste ‘Godfried’. Die eersteling is reden het glas te heffen.

*

‘Van de bestuurstafel’ is een bijdrage van Fred Berendse. Het nieuwe bestuur bestaat uit Fred Berendse (voorzitter), Frank van der Voordt (secretaris), Gerard Dekkers (penningmeester) en Emile Bruggemans (zaakwaarnemer in Vlaanderen). Er is ondermeer het volgende besloten:

- De ledenbijeenkomsten zullen in principe worden gehouden op de derde zaterdag van april en oktober.

- ‘Godfried’ zal in de derde week van maart en september verschijnen.

- Otto Grünbauer zal de website gaan beheren.

- Er komt een eindejaarsgeschenk.

*

In ‘Godfriedbomansgenootschap.nl ’ vraagt Otto Grünbauer aan de lezers ideeën voor de domeinnaam en hij ontvouwt plannen voor de site van het Genootschap. Zijn gedachten gaan uit naar een Bomansencyclopedie en ruimte voor de jeugd, bijvoorbeeld voor werkstukken. Tevens is een discussiegroep in de maak.

*

Op 13 mei werd de voorjaarsbijeenkomst gehouden. Jac Aarts doet daarvan verslag. Er werd een film van 26 minuten vertoond met fragmenten uit de in 1976 vervaardigde tv-serie naar de avonturen van Bomans’ succesvolle stripfiguren Pa Pinkelman en Tante Pollewop, gespeeld door Ton van Duinhoven en Maja Bouma. Regisseur Nico Holtrop kon niet aanwezig zijn maar hij had een tekst geschreven die de voorzitter voorlas. Daaruit bleek ondermeer dat de technische realisatie een probleem was geweest.

Van de 6 afleveringen is een groot deel verloren gegaan. Videobanden werden destijds gewist voor hergebruik. Alleen de band van Hiltrop is bewaard gebleven.

Tijdens deze bijeenkomst werd een nieuwe redactie voorgesteld bestaande uit vier man te weten Coos van Tuinen, Otto Grünbauer, Sebastiaan Hol en Gert-Jan van Dijk (coördinatie). Oud-redactiesecretaris Jan Henry, werd na 25 jaar trouwe dienst waarin hij ‘Godfried’ vorm gaf, benoemd tot erelid, evenals Wout van Leersum, die meer dan 10 jaar bestuurslid is geweest.

*

‘Bomans-Busch, inspiratie of toeval?’, zo vraagt Hans Kreijger zich af. Kreijger blijkt zowel de boeken van Bomans als die van de Duitse schrijver/tekenaar Wilhelm Busch (1832-1908) te waarderen. Hij geeft kort de inhoud weer van een verhaal van Busch dat 10 bladzijden beslaat. Toen hij ‘Hänschen Däumling’ las, dacht hij direct aan ‘Erik of het klein insectenboek’ van Bomans. De redenen zijn:

- De hoofdpersonen zijn bijzonder klein. De een is niet groter dan een duim, Erik Pinksterblom niet groter dan een pink.

- Beiden gebruiken een (dennen-)naald en steken een spin dood.

- Er zijn tekeningen in beide boeken die overeenkomen.

Kreijger geeft ook verschillen maar de overeenkomsten “lijken te groot om van toeval te spreken.” Hij vraagt ten slotte om reacties van mensen die hier meer over weten. (Dat gebeurde niet)

*

‘Bomans als monnik’ is van de hand van ondergetekende. Het stuk gaat over de contacten van Bomans met een gelovige vrouw met mystieke inslag die hem min of meer het klooster induwde. Dat lukte eventjes, in Italië, in 1936. Deze gebeurtenis is door Michel van der Plas in het biografische boek ‘Godfried’ vreemd op papier gezet. ‘Bomans als monnik’ is later bekort en op deze site verschenen als ‘Bomans en het klooster’.

*

Ten slotte het ‘Nieuwsoverzicht van 1 januari t/m 30 juni 2006’, een selectie uit het nieuws dat in de Bomans Krant op Internet is verschenen. Redacteur Jac Aarts meldt ondermeer:

- Prinses Laurentien is zeer te spreken over ‘Erik of het klein insectenboek’, “met recht een klassiek werk in de Nederlandse literatuur.” Dit blijkt uit het voorwoord bij een hoorspelversie van ‘Erik’ voor leden van de NLBB (Nederlandse Luister- en Braillebibliotheek).

- In de nieuwe ‘Christelijke Encyclopedie’ komen enige werken van Bomans voor. Zijn ‘Beminde gelovigen’ werd “nog altijd treffend” genoemd, ‘In de kou’ ”ernstig” en met ‘Trappistenleven’ had hij al duidelijk gemaakt “dat hij op zoek was naar het wezenlijke.” Aldus W.A.M. de Moor, literair criticus.

- Dick Jan Braggaar schreef ‘Nederlandse letterkunde voor dummies’. Daarin toonde hij zich enthousiast over Bomans, die meer dan alleen grappig was, want hij was ook op zoek naar antwoord op grote levensvragen. Braggaar pleit “voor een herwaardering voor deze grote taalkunstenaar.”

- Het fotoboek ‘Algemeen Hollands’ van Ben van Meerendonk met ruim 200 zwart-witfoto’s is onlangs verscheen. Daarin is een foto van Bomans opgenomen, ziek te bed, uit mei 1951.

- Winkelketen Het Kruidvat heeft een Charles Dickenscassette met zijn 10 grootste werken op de markt gebracht. Bomans vertaalde de ‘Pickwick Papers’.

- “’Hij was een lolbroek maar ook een ernstige essayist, een filosoof en een briljant stilist.’ Deze mening over Bomans gaf Jeroen Brouwers onlangs in het literaire radioprogramma Volgeboekt van de Vlaamse zender Klara.”

- Jan Oegema schreef in dagblad ‘Trouw’ een fors artikel over religieuze ervaringen. Daarin betrok hij de gevoelens die Bomans als kind had toen hij langs het bevroren Spaarne liep. Voor meer hierover zie ‘Bomans als mystieke soloreligieus’ op deze site.

- Veelschrijver Herman Brusselmans houdt van humor. Hij stelt dat 90% van de literatuur ernstig is omdat veel mensen geen talent voor humor hebben en omdat literatuur ernstig móét zijn. Grappige boeken worden niet bekroond. Brusselmans wijst op Bomans die katholiek was, braaf en toch grappig. Het kón wel.

- De Leidse Onderwijsinstellingen geven een cursus ‘Creatief schrijven’. Simon Carmiggelt en Bomans komen daarin voor als respectievelijk gevoelshumorist en verstandshumorist. Een gevoelshumorist ontvlucht de harde realiteit en zoekt zijn heil in humor, die gemengd is met tragiek en milde ironie. Verstandshumor is “een nuchtere, koele, meestal zonder veel meegevoel naar voren gebrachte humor. (..) Vaak is de verstandshumorist er op uit om iets of iemand belachelijk te maken.” Behalve een sterk ontwikkeld gevoel voor humor hebben Bomans en Carmiggelt niet erg veel gemeen. “Bomans: veelzijdig, levensgenieter, hardwerkend, moraliserend, soms keihard, cultuurkenner, naar buiten tredend. Carmiggelt: eenzijdig, min of meer gebukt gaand onder het leven, altijd mild, natuurvriend, naar binnen gericht.”

- In dagblad ‘Trouw’ verscheen een recensie van Lodewijk Dros over ‘Monnikenwerk’, een boek met een keuze uit het nagelaten werk van Arnold Bomans, de broer van Godfried, die als Jean Baptist in het klooster te Zundert door het leven ging. Dros is niet erg enthousiast maar voor Bomansliefhebbers is het boek een must.

- ‘Erik of het klein insectenboek’ is in Frankrijk voor het eerst op de markt verschenen als ‘Eric au pays des insectes’.

- Onder lezers van ‘de Telegraaf’ bleek Bomans de populairste schrijver.

- Jos Palm schreef een lovende recensie over een (oud) boek van journalist Nico Scheepmaker over Johann Cruijff. Scheepmaker zou als eerste doorzien hebben dat Cruijff ‘niet van de straat was’. ‘Trouw’ nam later een ingezonden brief van ondergetekende op. Voetballiefhebber Bomans had dit eerder al ontdekt, gelet op een uitgebreid interview met Cruijff in 1971. Tevens werden twee citaten gegeven die sprekend op elkaar leken. Scheepmaker kende het werk van Bomans en had waardering daarvoor.

- In het tijdschrift ‘VolZin’ stond een reactie van ondergetekende op een artikel dat handelde over katholiek antisemitisme. In herinnering werd geroepen het leesboek voor katholieke kinderen dat van 1935 tot 1956 op katholieke lagere scholen in gebruik was, met het verhaal ‘het Jodenjongetje’, waartegen Bomans zich in 1956 in ‘de Volkskrant’ keerde. Katholieke instanties kregen ervan langs. Niet veel later werd het verhaaltje geschrapt.

- In het Tijdschrift ‘Utrechtse neerlandici’ verscheen een recensie van Jac Aarts over de eind 2005 verschenen Bomans-dvd’s. Aarts noemt ze “een goudmijn” voor Bomansliefhebbers. Wel had een en ander zorgvuldiger gekund.

- “Het boek ‘Monnikenwerk’ van pater Arnold Bomans wordt niet uitgegeven. Het zou een ouderwets en vertekend beeld geven van het kloosterleven. Het is bovendien kwetsend en bevat onwaarheden, aldus de abt van Zundert.”

Edward Krabbendam

25 mei 2010